Kategoriler
Genel

Yapay Zeka Oyunu 2. perde: İşler Değişiyor mu

Apple WWDC konferansından sonra, yapay zekanın oyuna dahil olduğunu ve erişilebilirlik için yeni ve yepyeni solukların gelecekte olduğunu söylemiştim.

Şimdi 2. Perdeyi sunmak için hazırım.

Daha önce ilk yazıyı okumadıysanız, Yapay Zeka Oyunu 1. perde: Kartlar Yeniden Karılıyor linkine sizi alalım.

Sahi, uzun olabilir; burada durdurup bir şeyler hazırlayın derim.

Kategoriler
Eğitim uygulamaları ve teknolojileri Genel

Dijital Eşitsizliklerle Mücadele 1 – Yeni Şeyler Söylemenin Zamanı

Tüm dünyada görülen yeni tip Korona Virüs (COVİD19) salgını ile başlayan zorunlu bir dijital dönüşüm süreci var. İlk günlerde beni sevindiren yanı, bu dijital dönüşüm hareketinin geri dönüşü olması çok zor olacağı için gerçekten her alanda olacağı idi. Virüs salgını sevindirmedi yani. Nasıl ederiz, nasıl yaparız demekten vazgeçtikten sonra perde kalktı, günümüzde eğitimden üretime; tüketimden eğlenceye her alanda dijitalleşmiş durumdayız. Virtual drinking etkinlikleri ile sosyalleşir olduk.

Yahu bizim kör camiası bunu on yıllardır TeamTalk sesli Konferans yazılımının üzerindeki sanal sunucularda yapıyordu; bu yeni çıktı karıştırmayın…

Geldiğimiz noktada, fiziksel erişilebilirlik sorunları ile bezenmiş kaldırımlardan çok, alternatifi olmayan görsel içerikler, etiketli olmayan butonlar, hangi yüzyılda programlandığı belli bile olmayan ara yüzler ile uğraşır hale geldik. “İşin iyi tarafı, burada ilerleme kaydetmek için fiziksel erişilebilirlik talepleri kadar bir şey yapılmasına gerek olmadığı…” cümlesini yazmak isterdim. Dijital dönüşüm ile kâğıt üzerinde hesaplama mantığının arasında sıkışmış muhteşem kompleks yapılarımız, kamu aynı kamu, ürün aynı ürün durumu ile bizi yeniden karşılaştırdı. Asla ele alınmayan erişilebilirlik talepleri ile yeniden karşılaşır olduk.

Herkesin acelesi var, herkesin önceliği var; işin kötü tarafı kimse erişilebilirliğin aslında genel deneyimi de iyileştireceği gerçeğini düşünmüyor.

Gelelim bu yazının asıl amacına, Dijital eşitsizliklerle mücadele için dijital silahlar.

Bu tam olarak ne anlama geliyor?

0 ve 1’lerin dünyasında 0 veya 1 olmak yalnızca bir tuşa basma meselesidir.

Bizler de yıllardır zaten erişilebilirliğin mücadelesini veriyorduk, zaten hak ettiğimizi almaya çalışıyorduk. Peki eşitliği sağlamayanlar için gerçekten hak ettiği 0’ı verme zamanı gelmedi mi?

Unutmamalısınız, dijital dünya, toplu dilekçelerin değil, bireysel hareketlerin toplu sonuçları olduğu bir dünyadır. O zaman gerçekten toplu bir dilekçe yazmak için arzuhâlci bulmak yerine, daha yeni şeyler söylemeliyiz.

Değil mi yani; yeni şeyler söylemenin zamanı cancağazım.

 

Burada adını geçirmekten Mutlu olacağım yapıların mücadelesini örnek alalım

Önce ben:

İtiraf edelim, geçtiğimiz haziran ayında, daha erişilebilir Online alışveriş deneyimi için yaptığımız çağrılar karşılık buldu.

Parçası olmaktan mutluluk duyduğum Engelsiz Erişim Derneğinin, 2020 Mayıs’ında #Engellenmekİstemiyoruz hareketi vardı.

Eşitlik mücadelesinde yeni bir cephe açılıyor. Nedir?

Eğitim. Milletimizin eğitiminin temel sorumlusu, Millî Eğitim Bakanlığı Uygulamalarından biri; dijital eğitim platformu EBA’nın erişilebilirliği.

Bu günkü sözümüzün konusu bugünün dertleri değildir. Söz konusu olan, bugünün çocuklarının geleceği, dolayısıyla yarınki daha eşit daha erişilebilir hayatın teminatıdır.

Bugün verilmeyen imkanların, yarınların eşitsizliğine dönüşmemesi için sende destek ver.

Eğitimde Görme Engelliler Derneği önceliğinde başlayan, Haktır kampanyasına sende destek ver. Tepkini koy, hayatı değiştir. Bunu sadece kendin için değil, bugün vereceğin tepkinin yarını kurtaracağını düşünmelisin. Neden biliyor musun? Bugünde yaşayanlar olarak, yarın için sorumluyuz.

Kampanyanın detaylı linkini vereceğim ama önce ben sana neler yapabileceğini sıralayayım.

destek@eba.gov.tr adresine EBA’nın içerisinde, alternatif açıklaması olmayan görsel içerikler olduğunu, Görme engelliler başta olmak üzere, eğitimi almak zorunda olan çocukların bu sistemden faydalanmadığını belirt. Mesai arkadaşın görme engelli öğretmenin, öğrencilerine erişemediğini söyle. Çocuğunun, kuzeninin ya da karşı binadaki çocukların dijital Eğitim’den faydalanabilmesi gerektiğini düşündüğünü söyle. Söyle işte, duyarlıysan, sorumluluğu hissettiğin ölçüde söyle.

  • Eba uygulaması var Uygulama marketlerinde, kullanıcısıysan kendin için, değilsen yarınlar için yorum yaz ve puanını düşürmek için 1 yıldız ver.

 

0 olanların gerçekten 0 olabilmesi için başkalarını bekleme! 0 olduklarını 1 ve 0’ların dünyasında haykırmak gerekir.

Kategoriler
Genel yeni şeyler

En İyi Deneyim ekibinden İçselleştirme Programı

En İyi deneyim, erişilebilirliğin merkezinde olduğu bir dijital ürün tasarımını öngören ekiptir. Erişilebilirliğin tasarım süreçlerinin tamamında yer alması gerektiği motivasyonundan hareket eder. Bunun için hak temelli mücadele teknikleri, kapsamlı bilgi mimarisi planlama ve geliştirme süreçleri boyunca dirsek temasları ile erişilebilir dijital hizmet ve ürünler ortaya konulmasını sağlar.

Ekibimizin temel motivasyonu, elde edilen deneyimi geliştirmek ve bunu aktarmaktır.

Deneyim için yola çıkanlar, genç yetenek programını duyuruyor.

Kategoriler
Genel

Yapay Zeka Oyunu 1. perde: Kartlar Yeniden Karılıyor

Geliştirici ile kullanıcı arasında, kovalamaca temasıyla oynanan erişilebilirlik oyununun kartları yeniden mi dağıtılıyor? Bu günlerde, bir oyunun oynanış tarzının kolay kolay değiştiğini göremeyiz. Geliştiricinin kaçarken, kullanıcının yakalamaya çalışmasını sağlayacak şeyler geliştirmece oyunu artık bitiyor. Artık yapılanı anlayan, yapılmak isteneni hedefleyecek bir oyuncu oyuna giriyor ve kartlar yeniden dağıtılmak bir yana, oyun komple değişiyor.

Erişilebilirliğin bazı durumda şablon giydirmek kadar basit çözümlerle sağlanabildiğini biliyoruz. Bu her zaman böyle değildir; yine de programlama sürecinde yapılan bazı hareketler standarttır. Butonun etiketlenmesi, alt açıklamasının ilişkilendirilmesi, yukarıdan kaydırılarak etkinleştirilen anahtarın, çift tıklandığında da etkinleşebilmesi için gereken kılık değiştirme işleri.

Biz bazı şeyleri geliştiriciler yapsın diye uğraşadururken, bu işin sürdürülebilir olmadığını düşünenler ordusunda ardımızdan gelenler oldu. En sonuncusu da Apple.

Apple, yahu koskoca Apple bizimle nasıl aynı fikirde olmuş olabilir? Hemen cevabımızı çıkartalım.

Arayüz oluşturan nesneler özel olarak tasarlanmış olsa da şekli itibariyle bir şeylere benzer. Kırmızı kızın başlığını kâğıttan yapmış olsalar da sonuçta başlığa benzer. Kırmızı başlıklı kızı farklı şekilde çizseniz de benzemesi büyük ölçüde mümkündür. Sonuçta Apple uygulama mağazasında bir sürü kırmızı başlıklı kız da vardır.

Ne saçmalıyorum ben? Teknik tarafa geçelim biraz.

Uİ elementleri her ne kadar custom olarak dizayn edilseler de Action ya da İmage yönlerinden native kuzenlerine benzerler. Günümüzde gelişen programlama imkanları düşünüldüğünde, neredeyse native element kullanımının hiç kalmadığını biliyoruz. Native uygulama olarak bu günlerde algılamamız gereken şudur? Sistem kaynaklarını Native uygulama fonksiyonları ile çağırabilen çaprazlanmış uygulamalar.

Vakit bulabilenin element uydurduğu bir platformda, erişilebilirliğin öncelikli hale gelmesini bekleyemiyoruz sonuçta. Burada yapay zekâ devreye giriyor.

Daha önce,

Yapay Zekâ ve Erişilebilirlik başlıklı söyleşide,

Yardımcı Teknolojilerin Evrimi başlıklı makalede,

Ekran okuyucu Teknolojisinin Gelişimine makalesi

Ve farklı imkanlarla belirttiğimiz üzere, Nesnelerin tanımlanması, UI elemanlarının yorumlanması, Component ve kontrollerin tanımlanabilir olması işleri için yapay zekâ devreye sokuldu.

Gelecekten gelmedi aslında, yaşanan sorunun çözümünün bu olduğu belliydi, teknolojik hamleler de bunu gösteriyordu.

Peki biz nasıl geleceği gördük?

İtiraf edeyim mi? Vallahi ben bir şey görmedim. Hep uzaktan duyduğum şeyler ve elimizdekileri birleştirdim. Resim tanıma, metin algılama teknolojisi (OCR) ve bağlamsal ilişkilendirme teknolojisi önümüzde duruyordu.

Bir resimdeki nesneler ayıklanabiliyor ve tanınabiliyordu, Metinler kameradan elde edilen veriler ile çözülebiliyordu üstelik telefon kadar günlük bir cihaza kadar indirgenmişti;

Canlı video akışlarında ya da anlık kamera görüntülerde, masanın bacağı gibi bağlamsal ilişkilendirmeler yapılabiliyordu.

Başka? Başkası da Yazılımların kodlama ortamı, artık animasyonları ve ölçeklendirmeleri XML dosyasına girmeye gerek kalmadan algılayabiliyor ve ölçeklendirebiliyordu. Çizgi film animasyonu yazılan programlama modüllerini kullanarak bir uygulama yazmıyorsanız tabii.

Dolayısıyla kullanılan Native bir UI İtem olsun ya da olmasın tanımlanabiliyordu. Bu konuda en geniş yelpaze Google’ın elinde olsa da menüye benzeyen ama menü olmayan şeyleri, Düğmeye benzeyen PHP kodlarını, Başlık olarak tanımlanmamış, “kör müsün çocuğum başlık ya” denilen metinlerin ve bu gibi şeylerin algılanması ve yerli yerine yerleştirilmesi için sadece bir babayiğidin işe el atması kalmıştı.

Bu kütüphaneye sahip olan firmaların bunu yapması çok zor değildi. İşte bunu gören Apple, bu sorunu dile getiren diğer arkadaşlarımız tarafından yapılan geribildirimlerin etkisiyle ve artık günde kaç kere tuvalete gitme ihtimalinizin olduğunu hesaplayabilecek kadar güçlenen işlemciler sayesinde olaya el atmaya karar verdi.

 

Peki bunun sonucu ne olacak?

Birçok programlama ortamında, kuyruklu yıldızların sayısı kadar çok menü çeşidi vardır, resmi olarak menü değildir. Görsel yönleri biçimlendirilerek menü özelliği kazandırılmış olabilirler. Bu menülerin sorunu, kontrolleri etiketsizdir veya açıldığında ekran okuyucular onlara karşı duyarsızdır.

Rengi, şekli şemaili, sınırları ve boyutları onun bağlantılı elementler olarak algılanmasını kolaylaştırır. Bu özellikleri kullanarak sınırları sanal olarak belirleyen ekran okuyucu, onu gerçekten bir menü olarak algılar, elemanları düğme olarak etiketler ve Uİ elementi ekrana geldiğinde ona odaklar.

Bu süreç başlangıçta çok anlamsız ve alakası bile olmayan ilişkilendirmeleri yapsa da zamanla iyileşecektir. Zaten hali hazırda etiketlenen custom kontroller sistemin ihtiyaç duyduğu veriyi sağlıyor olmalı ki böyle bir girişim Apple tarafından kabul edildi.

Bunun diğer sonuçları ise topluca şöyle:

  • Ekran okuyucular, Custom Menüleri Native menüler gibi yorumlar.
  • Ekran okuyucular Custom kontrolleri Native kontroller gibi tanımlar ve onlarla erişilebilir etkileşim kurmayı sağlar.
  • Büyüteçler, birbirileri ile bağlantılı alanları işaretlerler ve daha az hareket ile daha doğru şeyleri görmeyi sağlar.
  • Ekran okuyucular, görsel olarak biçimlendirilmiş metinleri rollerini atayarak sunarlar.
  • Ekran okuyucu ve diğer sistemler, resim içeriğindeki verileri ayıklayarak etiketler.
  • Yardımcı teknoloji sistemlerinin tamamı, nesneyi daha farklı yönleri ile ele alırlar ve ihtiyaçlara uygun biçimde sunabilirler.

 

Editörün notu: En İyi Deneyim kurulduğundan beri paylaşılan içeriklere bakarsanız, Bir şeylerin ucuzlaştırılabilmesi için var olan teknolojilerin bütünleştirilmesi, bir şeylerin kolaylaştırılması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması için yapay zekanın işe dahil olması gerektiğini söylemiştik. Hatırlayanınız varsa, haklı olduğumuzu da görmüştür.

Kategoriler
En İyi Deneyim Teknoloji Muhabbetleri

Teknoloji Muhabbetlerinin Sonuncusu, Biz Ne Yapıyoruz, Ne Yapmalıyız

Canlı teknoloji muhabbetleri, meseleyi farklı boyutlarıyla ele almaküzerine kurulan bir gerçekliktir. Bu gerçeklik akışını sonlandırırken, sizlere bir çağrıda bulunuyorum.

Kategoriler
En İyi Deneyim Teknoloji Muhabbetleri

Bu Haftanın Teknoloji Muhabbetinde, İş Modelleri İçerisinde Erişilebilirlik

 Erişilebilirlik çalışmaları eklenti değil, iş geliştirme adımlarından biridir ve en az diğerleri kadar önemlidir.

Erişilebilirliğin, yardım kitapçıklarının son sayfalarında ve yardım menülerinin gelişmiş bölümlerinde yer aldığı sürece ilerleme kaydedilememesinin, bu hafta gerçekleştirdiğimiz teknoloji muhabbetleri bölümünde de vurgulanan önemli konulardan biri olduğunu söyleyebiliriz.

Kategoriler
En İyi Deneyim Teknoloji Muhabbetleri

Bu Haftanın Teknoloji Muhabbetinde, Yazılım Geliştirme Süreçleri ve Erişilebilirlik

“Erişilebilirlik advanced değil, basic bir konudur.” Bu sözler bize ait değil, konuklarımızdan Ayhan Döşlü erişilebilirlik ile ilgili görüşlerini böyle ifade etti.

Kategoriler
Birlikte bakalım etkinlikleri

Birlikte Bakalım: EBA Etkinliği Çıktıları

Birlikte Bakalım Nedir?

Birlikte bakalım, kullanıcıları tarafından sorun yaşandığı belirtilen bir sistemin, erişilebilirlik testleri yapma konusunda deneyimli bir grup ya da kişi tarafından, canlı olarak test edilmesi etkinliğidir.

Kategoriler
En İyi Deneyim Teknoloji Muhabbetleri

Bu haftanın teknoloji muhabbetinde, Kullanıcı deneyimi tasarımı ve erişilebilirlik

Kullanıcı deneyimi tasarımını, erişilebilirliğe bakışını ele aldık bu programda.

Kategoriler
En İyi Deneyim Teknoloji Muhabbetleri

En İyi Deneyim teknoloji muhabbetinin bu bölümünde, Ekran okuyucu teknolojisi

Merhaba dünya,

 

Kendi aramızda sürüp gittiği zannedilen herşeyi şimdi burdan da özgür bırakıyoruz.